Przedsiębiorca liczy koszty prądu, paliwa, norm i raportów, a część tych reguł nie wychodzi z Sejmu, tylko z Brukseli, gdzie przy ich tworzeniu Niemcy i Francja ważyły mocniej niż Polska. „Brak własnego rządu” to przesada: Polska nadal rządzi podatkami bezpośrednimi, budżetem, obroną i granicami. Jednocześnie duża część prawa gospodarczego i klimatycznego powstaje poza Warszawą jako ośrodkiem władzy, a kurs wyznaczają Berlin, Paryż i biurokracja unijna. Suwerenność jest walutą – oddajemy jej część za wspólny rynek, fundusze i handel – i pytanie dotyczy ceny tej transakcji, nie tego, czy rząd w ogóle istnieje.

Kto stanowi prawo

W przekazanych kompetencjach prawo UE stoi nad krajowym: dyrektywy trzeba wdrożyć, rozporządzenia obowiązują wprost, a firma dostosowuje produkt, proces albo raport, bo decyzja zapadła w Brukseli, a egzekucja zostaje w Warszawie. Kary są tu narzędziem, nie ozdobą. W sporze o Izbę Dyscyplinarną TSUE nałożył na Polskę karę 1 mln euro dziennie od 3 listopada 2021, od 21 kwietnia 2023 obniżoną do 500 tys. euro dziennie; Komisja odzyskała około 320,2 mln euro (kapitał plus odsetki) za okres 15.07.2022–4.06.2023, co Sąd UE potwierdził 5 lutego 2025. W sprawie Turowa kara wynosiła 500 tys. euro dziennie od 20 września 2021 i do 3 lutego 2022 urosła do około 68,5 mln euro; od 4 lutego 2022 przestała narastać, a 22 stycznia 2026 TSUE utrzymał potrącenia. Przekazane kompetencje mają sankcje liczone w dziesiątkach i setkach milionów, nie w moralnych apelach.

Zielony Łąd, normy środowiskowe, handel i standardy produktu tworzą otoczenie, w którym firma oddycha na co dzień, a duża część tych reguł powstaje w Brukseli. Polska ma europosłów i komisarza, może negocjować i przy silnej pozycji blokować, ale w kwalifikowanej większości w Radzie liczy się ludność: według tabeli Rady na 2026 rok (decyzja 2025/2427) Niemcy to 18,47% ludności UE, Francja 15,18%, Polska 8,29%. Do większości potrzeba co najmniej 55% państw (15 z 27) i co najmniej 65% ludności Unii – arytmetyka, nie morał. Skutek dla firmy jest prosty: Sejm nadal uchwala ustawy lokalne, ale coraz większy kawałek reguł jest ustalony wcześniej, a na miejscu zostaje wdrożenie, koszt zgodności i ryzyko kary za poślizg.

Berlin i Paryż ważyły więcej

Największe gospodarki UE mają największy wpływ na wspólne reguły, a Unia bywa narzędziem ich interesów. Normy klimatyczne uderzają w polski węgiel i przemysł energochłonny inaczej niż w stolice, które przestawiły miks albo sprzedają technologie pakietu klimatycznego. Kiedy polski zakład płaci za dostosowanie, a w niemieckim lub francuskim łańcuchu wartości rośnie eksport „zgodny z pakietem”, transakcja przestaje być abstrakcją: jeden ponosi koszt, drugi zbiera marżę.

Co zostaje przy polskim rządzie

Zostaje PIT, CIT i decyzje budżetowe – programy, CPK, atom – oraz VAT jako podatek krajowy w unijnych ramach (głębokie obejście weta podatków zostawiam na kolejny tekst). Zostaje obrona, granice i policja, a także część polityki zagranicznej: Ukraina, USA, sojusze bezpieczeństwa. Rząd ma narzędzia albo ich używa, albo oddaje kolejne kompetencje za spokój na szczytach. Suwerenność fiskalna jest tu mostem do art. 2: podatki bezpośrednie i budżet nadal są w dużej mierze nasze, a rachunki za prąd i paliwo coraz mocniej kształtują reguły spoza Sejmu.

Transakcja: suwerenność za rynek i fundusze

Oddaliśmy m.in. cła i część prawa gospodarczego za rynek, fundusze i handel, a gospodarka urosła – tego nie zaprzeczam. Od maja 2004 do marca 2024 Polska wpłaciła do budżetu UE około 86 mld euro, a wykorzystała około 261 mld euro (bilans netto około 175 mld euro na plus); sam PKB na głowę wzrósł z około 51% średniej UE w 2004 do około 80% w 2023. Fundusze i rynek mają wagę. Porównanie od pustego startu, gdy kilka kropel na niskiej bazie robi dużą różnicę procentową, zawyża jednak sukces. Ja porównuję od pierwszego realnego wykorzystania środków unijnych i patrzę na trajektorie Tajwanu, Korei i Singapuru (Chiny w tle): według Banku Światowego PKB na głowę PPP w 2025 roku wyniósł około 54,3 tys. dol. międzynarodowych w Polsce wobec około 63,1 tys. w Korei i około 163,4 tys. w Singapurze. Tajwanu Bank Światowy nie podaje; według MFW (WEO, kwiecień 2026) za 2025 rok to około 90,2 tys. – to inna seria, więc nie zestawiam jej z poprzednimi jeden do jednego. One rosły produkcją i eksportem, nie narracją grantów – i względem tych trajektorii wypadamy mizernie, nawet jeśli względem własnego 2004 wyglądamy dobrze.

UE dziś to restrykcje, regulacje i biurokracja z posadami traktowanymi jak rodzinny biznes. Establishment brukselski żyje z mnożenia dyrektyw. Wspólny rynek ma wartość, gorset regulacyjny ma cenę, a płacą ją firmy i gospodarstwa w Polsce. Nie gloryfikuję chaosu ani wyjścia za wszelką cenę i nie piszę folderu partyjnego. Bronię wolnego rynku: bogactwo rośnie tam, gdzie ludzie produkują i wymieniają, a nie tam, gdzie każdy ruch firmy czeka na zgodę komitetu. Sojusze i wspólny rynek można utrzymać, nie oddając kolejnych kompetencji za oklaski.

Podsumowanie

Polski rząd ma realną władzę wewnętrzną, fiskalną i w bezpieczeństwie, a polityka gospodarcza jest jednocześnie mocno zdeterminowana przez Berlin, Paryż i Brukselę. Suwerenność jest walutą – można ją wydać albo roztrwonić. Dalej w serii: PIT zostaje, rachunki za energię już nie w pełni; potem grzeczny kompromis albo twarde „nie”.

Paweł Kurnik